Het belang van ventileren

Ventilatie zorgt voor schone lucht in huis en dat is heel belangrijk voor je gezondheid. De lucht in huis raakt op allerlei manieren vervuild. We ademen, koken, drogen de was en kopen nieuwe spullen. Vuile lucht veroorzaakt of verergert bijvoorbeeld allergieën, luchtwegproblemen en irritatie van slijmvliezen.

Door goed te ventileren blijft de woning droger en wordt schimmelvorming voorkomen.

Ventileren heeft niet alleen positieve gevolgen voor de gezondheid, maar ook voor de energiezuinigheid van je woning. Het kost namelijk meer energie om vochtige lucht te verwarmen dan droge lucht.

Hoe beter je huis geïsoleerd is, hoe belangrijker ventilatie is. Er zijn immers geen naden en kieren meer waardoor schone lucht naar binnen kan komen.

Luchten is niet hetzelfde als ventileren

Bij luchten zet je voor korte tijd deuren en/of ramen open om schone lucht binnen te laten. Zet de thermostaat laag als je aan het luchten bent als het buiten koud is, anders slaat de verwarming onnodig aan. Luchten is heel nuttig om snel extra vervuilde lucht af te voeren, maar is geen vervanging van ventileren. Als de deuren en ramen weer gesloten worden, zal de hoeveelheid vervuilde lucht weer toenemen.

Bij ventileren van een woning wordt de vervuilde lucht constant afgevoerd en is er de hele dag door toevoer van schone lucht zonder dat je daar een raam of deur voor open hoeft te zetten.

Ventileren

Als je gaat verbouwen of verduurzamen dan is het goed om ook aan ventilatie te denken. Je gaat dan kieren en gaatjes dichten die voor ventilatie zorgden. Hierdoor moet je alternatieve manieren bedenken om toch voldoende te kunnen ventileren. De meest gebruikte en genoemde vormen van ventilatie worden hieronder beschreven.

Centrale mechanische ventilatie (ventilatiesysteem C)

Centrale mechanische ventilatie is een combinatie van natuurlijke ventilatie en mechanische ventilatie via een centrale ventilatie-unit. De centrale ventilatie-unit hangt meestal in dezelfde ruimte als de cv-ketel. Met een afstandsbediening of schakelaar in de keuken en/of badkamer regel je de hoeveel lucht het mechanische ventilatiesysteem afvoert. 

De schone lucht wordt op een natuurlijke manier naar binnen gezogen via klepramen of roosters in ramen of muren. Deze roosters bevinden zich in de droge ruimtes (b.v. slaapkamers en woonkamer). Zorg dat er in elke ruimte een rooster of klepraam aanwezig is. Het is verstandig om een ruimte van 1,5 tot 2 cm onder al je deuren te houden. Zo kan frisse lucht overal in je huis komen. 

Het is belangrijk om te zorgen dat de ventilatieroosters en klepramen altijd open staan. Als ze gesloten zijn, ontstaat er onderdruk en kan lucht uit de kruipruimte worden aangezogen. Die lucht kan vocht, schimmels en radongas bevatten. En bij dichte roosters is er natuurlijk ook geen sprake van goede ventilatie.

Als je aan een drukke weg woont, dan kun je het beste de roosters en ramen openen aan de kant die niet op de weg gericht zijn. 

Het is handig als er in elke ruimte en raam of buitendeur helemaal open kan, zodat je de mogelijkheid hebt om te laten doorwaaien. 

De vervuilde binnenlucht wordt mechanisch via een buizenstelsel naar buiten afgevoerd, dat gebeurt door de ventilator in de ventilatie-unit. De vervuilde lucht wordt via ventielen (de meestal witte, ronde roosters in het plafond of de muur) afgezogen uit natte ruimtes (toilet, badkamer en keuken).

Op sommige momenten is het goed om extra goed te ventileren:

• Zet tijdens het koken een raam open of, nog beter, de afzuigkap of centrale mechanische ventilatie in de hoogst stand. Laat de afzuigkap/mechanische ventilatie nog minstens een kwartier na het koken aanstaan om alle schadelijke stoffen, zoals fijnstof, af te voeren.
• Zet tijdens het douchen een raam open of, nog beter, de centrale mechanische ventilatie in de hoogste stand, zodat het vocht snel afgevoerd kan worden. Laat het raam niet te lang open staan als het buiten koud is, want als het te koud wordt in de badkamer kan er juist condens en schimmel ontstaan; 20 tot 30 minuten is voldoende.
• Als er veel mensen in huis aanwezig zijn, bijvoorbeeld bij een feestje, is het goed om een raam of deur open te zetten of de mechanische ventilatie harder te zetten.
• Bij klussen, zoals schilderen, is extra ventilatie ook goed. Dan verdwijnen de vrijgekomen stoffen zoals oplosmiddelen sneller.
• Hang de schone was als het even kan buiten. Als je hem binnen ophangt, ventileer de ruimte dan goed.

Vergeet niet om de roosters en ventielen minimaal één keer per jaar schoon te maken.

Het grote voordeel van centrale mechanische ventilatie is dat je zelf kan bepalen hoe hard de vervuilde lucht wordt afgezogen, doordat je de snelheid van de ventilator kan bedienen met een schakelaar of afstandsbediening.

Zet de centrale mechanische ventilatie nooit uit. Ook als er niemand in huis aanwezig is, vervuilt de lucht. Er komen bijvoorbeeld vluchtige stoffen uit meubels en er komt radongas uit de muren en de vloer. Stel de ventilatie-unit zodoende op een basisventilatie af zodat deze altijd doorgaat. Alleen bij een ramp in de buurt of tijdens onderhoud kan de mechanische ventilatie tijdelijk uitgezet worden. Trek in dat geval de stekker eruit of zet de schakelaar om in de meterkast.

Beperk energieverlies

Ventilatie in koude periodes kost altijd energie, omdat er warme lucht uit de woning gaat en er koude buitenlucht voor in de plaats komt. Aangezien ventilatie goed is voor de gezondheid is het zeker geen energieverspilling. Je kunt het energieverlies een stukje beperken door gebruik te maken van zelfregelende roosters.

Zelfregelende roosters kunnen gebruikt worden in combinatie met ventilatiesysteem C. Het zijn roosters in ramen en kozijnen die reageren op winddruk. Als er harde wind staat, laten deze roosters minder lucht door. De meeste roosters buigen de binnenkomende lucht ook naar boven af, waardoor je geen koude luchtstroom voelt. Je kunt kiezen tussen mechanische roosters met verende klepjes en elektronische roosters met een sensor die de luchtdruk meet.

Oudere ventilatie-units werken vaak op wisselstroom. Het is handig om die te vervangen voor een ventilatie-unit op gelijjkstroom. Die verbruikt minder stroom en is meestal ook een stuk stiller.

Vraaggestuurde, centrale mechnische ventilatie (ventilatiesysteem C+)

Je kunt je centrale mechanische ventilatie-unit vraaggestuurd maken door sensoren te gebruiken. Bij vraaggestuurde, centrale mechanische ventilatie wordt de luchtverversing geregeld op basis van de luchtkwaliteit die wordt gemeten met sensoren. Een mechanische ventilatie-unit kan met een sensor bijvoorbeeld de CO₂ in de ruimte meten. De hoeveelheid CO₂ is een indicatie van de luchtkwaliteit. Als het CO₂ gehalte te hoog is gaat de ventilatie-unit harder draaien. Dat geldt ook voor vocht. Het is ook mogelijk om een vochtsensor op je ventilatie-unit aan te sluiten, zodat deze harder gaat draaien als de luchtvochtigheid te hoog is.

De sensoren kunnen in de ruimte worden geplaatst waar je de CO₂ en/of het vocht wilt reguleren, maar afhankelijk van de gekozen mechanische ventilatie-unit, kunnen de sensoren ook in het afvoerkanaal van je mechanische ventilatie-unit worden geplaatst.

Centrale balansventilatie (ventilatiesysteem D)

Bij centrale balansventilatie wordt de aanvoer van schone buitenlucht én de afvoer van vervuilde binnenlucht volledig mechanisch geregeld via buizen door 2 ventilatoren in de centrale ventilatie-unit. De aan- en afvoer van lucht gaat via aparte kanalen. Als je voor dit ventilatiesysteem kiest, mogen er dus geen klepramen en/of roosters in muren of ramen aanwezig zijn of open staan.

De schone buitenlucht wordt aangezogen via roosters die zich op het dak of in de buitengevel of borstgevel bevinden. De aangezogen lucht wordt gefilterd in de ventilatie-unit. De schone buitenlucht wordt in de droge ruimtes (b.v. woonkamer en slaapkamers) geblazen.

De vervuilde binnenlucht verdwijnt via ventielen in de natte ruimtes (keuken, badkamer en toilet).

Er wordt evenveel lucht afgevoerd als aangevoerd; de luchtstromen zijn in balans. Om deze reden wordt dit balansventilatie genoemd.

Balansventilatiesystemen zijn uitgerust met warmteterugwinning (wtw). De afgevoerde lucht die van binnen naar buiten wordt afgezogen is in de winter veel warmer dan buitenlucht die binnenkomt. Met een warmtewisselaar wordt de warmte van de afgevoerde lucht gebruikt om de koude binnenkomende lucht op te warmen.

De ventilatie werkt alleen goed als de lucht vrij door het huis kan stromen. Daarvoor is een ruimte van 1,5 tot 2 cm onder al je deuren nodig. Ramen en roosters in de ramen kun je het beste dicht houden voor de optimale werking.

Net als bij mechanische ventilatie is het beter om de balansventilatie nooit uit te zetten, behalve bij een ramp in de buurt of tijdens onderhoud. Trek in dat geval de stekker eruit of zet de schakelaar om in de meterkast.

Nieuwere systemen hebben een bypass voor de zomer. Bij units die vanaf 2016 op de markt zijn is een bypass verplicht. Als in de zomer 's nachts de buitentemperatuur lager is dan binnen, dan is het juist niet de bedoeling dat het systeem de koudere buitenlucht voorverwarmd. Hiervoor wordt een bypass toegepast, ook wel 'zomer bypass' genoemd. De bypass is een omleiding die ervoor zorgt dat de koelere lucht van buiten niet langs de warmtewisselaar stroomt en dus niet wordt opgewarmd door de afgevoerde warme binnenlucht. Als het buiten koeler is dan binnen schakelt het systeem automatisch de bypass in. 

Het is ook mogelijk om je huis te koelen met balansventilatie. Daarvoor laat je een luchtkoeler in de ventilatie-unit inbouwen. Die heeft een verdamper waarmee de lucht, die naar buiten gaat, afgekoeld wordt. De binnenkomende lucht stroomt langs de afgekoelde lucht en wordt daardoor ook kouder.

Aangezien er ook lucht via de balansventilatie het huis in wordt geblazen is het heel belangrijk om de filters, de unit en ventilatiekanalen regelmatig goed te (laten) reinigen. Laat minstens twee keer per jaar een onderhoudsmonteur langskomen. Maak de filters regelmatig schoon met een stofzuiger en vervang ze minstens twee keer per jaar. De kanalen moeten ongeveer eens in de 8 jaar worden schoongemaakt. 

Bij oudere huizen, waar nog geen centrale ventilatievoorzieningen, kan het plaatsen van centrale balansventilatie een kostbare zaak zijn. Er moeten namelijk ventilatiekanalen voor de aan- en afvoer van lucht worden aangebracht in elke ruimte van het huis en dus door het hele huis.

Lokale ventilatie-unit

Een lokale ventilatie-unit zuigt de lucht af in de ruimte waar hij opgehangen wordt. Vaak wordt een lokale afzuiger in de wc geplaatst, maar ook wel in badkamers. Deze blaast de lucht direct naar buiten via het plafond of de muur.

Het nadeel kan zijn dat de lokale ventilator is dat deze vrij veel geluid maakt.

Decentrale balansventilatie

Deze ventilatie-unit verzorgt zowel het afzuigen van gebruikte lucht als het toevoeren van schone buitenlucht. In een kleine warmtewisselaar wordt de warmte overgedragen op de binnenkomende lucht. Hiermee wordt de ventilatie geregeld in de ruimte waar hij opgehangen wordt. Vaak wordt hiervoor de huiskamer gekozen. De unit wordt op de buitenmuur bevestigd en zorgt voor zowel een aanvoer van schone lucht als de afvoer van vervuilde lucht.

Net als bij centrale balansventilatie moeten alle roosters en raampjes in de ruimte gesloten blijven voor een goede werking. Als er roosters en/of raampjes in andere ruimtes aanwezig is, moeten de deuren naar de ruimte met de decentrale balansventilatie gesloten blijven.

Bij decentrale balansventilatie wordt geen gebruik gemaakt van ventilatiekanalen. Hierdoor is de installatie veel simpeler dan bij centrale balansventilatie. Als het niet mogelijk is om centrale balansventilatie te realiseren, is dit een goed alternatief. Het nadeel van deze manier van ventileren is dat je hogere onderhoudskosten hebt door meerdere units en mogelijk meer geluidoverlast.